شرح

دعای جوشن کبیر ملاهادی سبزواری

توسط مرحوم سید محمد علی نجفی یزدی

در هیئت خانواده شهدا

شرح دو اسم مبارک

"یا رحمن "و "یا رحیم "

(بخش دوم )

 اسم مبارک  الله

اللهم انی اسئلک باسمک یا الله . خدایا من تو را می خوانم به اسمت یا الله .

[چه] یا الله بگوئید چه این 999 اسم را صدا بزنید. این مجموع همه است ، این اجمال همه است . ولی اگر تفسیرش را بخواهیم ، بقیۀ این اسماء [ که بعد آمده] تفصیل و باز شدۀ اسم الله است . هر چه از اسماء بعدی که می­خواهیم ، اسمائی است که مندرج در الله است که به صورت تفسیر در آمده و منبسط و پخش شده تا اینکه ما خوب بفهمیم .

 اسم مبارک یا رحمن

یا رحمن ! اولین اسمی که بعد از الله ذکر می کند رحمن است. رحمن خیلی وسیع است و لذا قرآن می­فرماید: "قل ادعوا لله او ادعوا الرحمن ایاً ما تدعوا فله الاسماء الحسنی1 ".خدا در قرآن رحمن را پشت الله می آورد و می­گوید بخوانید الله را یا رحمن را . رحمن یک وصفی است که خیلی واسع است. این رحمن همان رحمتی است که " برحمتک التی وسعت کل شی2 ".  رحمن آن رحمتی است که خیلی عام است و خیلی هم معنایش وسیع است و حیطه اش در حدودحیطۀ اسم الله است . برای اینکه می شود{ اسما را } ارجاع داد و بازگرداند به {به اسم } رحمن .  

رحم چیست؟

ای رحم کننده ، رحم اصلاً چیست؟ ذات رحم چیست؟ این اگر معلوم بشود معلوم می شود که رحمن یعنی چه؟

نهایت رحم این است که خدا موجودات را برگرداند به اصل خودشان که از آنجا جدا شدند و به بدبختی افتادند، این رحم است. لذا قرآن می فرماید: " کتب علی نفسه رحمه 3 ". خدایی که، اللّهی که الهی نیست جز او، "کتب علی نفسه رحمه"، بعد از الله رحمت را می­گوید. آن هم این رحمت را ، آن وقت معنا می کند که ما چه جور رحمتی[ را] بر خود نوشتیم ما چه رحمی خواهیم کرد بر شما که همه را فرا می­گیرد. رحمت واسعه.

آن رحمت چیست خدایا؟ "لیجمعنکم الی یوم القیامه لا ریب فیه فمن اصدق من الله حدیثا 4 "ما رحمتان می­کنیم ،همه تان را ارجاع می دهیم به یوم قیامت. آن یوم قیامتی که عنایتی است که "لا ریب فیه" ، این از اساس آفرینش است. این اصلاً شرطی ندارد، قیدی ندارد، حتمی است ، هیچ تعلیقی ندارد، قطعی است. این رحمت رحمانیه است. همه تان را بر می گردانیم.

 رحمت رحمانیه و رحمت رحیمیه

 رحمت رحمانیه را مومنین حس می کنند و تا مومنین حس کردند می­شود رحمت رحیمیه. کفار این را حس نمی­کنند و به عنوان رحمت رحمانیه در حقشان باقی می­ماند. فرق رحمت رحیمیه این است که مومنین این رحمت را ادراک می کننند، چون مومنین رحمت را ادراک می کنند می شود رحمت رحیمیه، یا رحیم می شود. {به همین جهت است }که اسم یا رحیم را پشت اسم یا رحمن می خواند .

اینکه ادراک می کنند خیلی {مهم } است، به ادراک شی، شی را انسان دارد. شما ممکن است یک چیزی را داشته باشید ولی نفهمید. این مساوی است با اینکه ندارید. می­شود گفت شما دارید و می شود گفت ندارید، اما دارید چون واقعاً دارید، اما ندارید چون اطلاع ندارید. گنجی که در خانه شما هست اگر ندانید هم، واقعاً در ملک شماست، این ملک شماست، مال شماست لذا ارث به ورثۀ شما می­رسد. ولی چه فایده که ندانید در این خانه گنج است و از یک شاهی آن هم نتوانید استفاده کنید. هم دارید، هم ندارید .

رحمت رحمانیه اینجوری است. سایه اش بر سر همه هست، همه دارند، اما آنهایی که مومن­اند این را ادراک می­کنند. در حق مومنین رحمانیت تبدیل به رحیمیت می­شود. اینها مشمول رحیمیت حق اند. رحیم مندرج در رحمان است. خیلی از اسماء دیگر مندرج در این رحمت است. لذا در بسم الله می­خوانید، بسم الله الرحمن، به اسم خدای رحمن "وسعت کل شی". ولی رحیم یعنی من ازمومنین هستم. من می فهمم که خدا چه عنایتی به سر ما دارد و همین است که لذت بخش است، همین است که بهشت آفرین است، همین است که راحتی آور است، همین است که غم را از دل می­برد، همین است که دل مومن را مالامال امواج تجلیات الهی می کند. همه در رحیمیت است. اما رحمانیت " وسعت کل شی". رحمانیت از جانب حق است. رحیمیت را ادراک مومنین می­کنند. ولی رحمن، رحمن است. " الرحمن علی العرش استوی 5 "در این آیه به صورت رحمن خدا را می­خواند. رحمن است که بر عرش مستوی است. چه رحمی کرده به موجودات؟ همه موجودات را وجود داده. این یک رحم !

تتمیم آن هم این است که موجودات را بر می­گرداند به سوی خودش. این اول و آخر رحمت واسعۀ حق است.

 آثار ادراک رحمت

 این رحمت واسعه حق را موجودات ادراک نمی­کنند. چون ادراک نمی­کنند قلیلی از آن نصیبشان می­شود. [سایه آن] بر سرشان هست ولی نصیبشان نیست. لذا امام (ع) در یکی از دعاهای ماه مبارک رمضان می­گوید: " اللهم اجعل لی فیه نصیباً من رحمتک الواسعه 6 ". خدایا از رحمت واسعۀ حودت نصیبی برای من قرار بده.

این چه سئوالی است مگر خدا نمی­فرماید" و رحمتی وسعت کل شی 7 " رحمت واسعۀ من که سایه اش بر سر همه هست، این که تحصیل حاصل می شود، [منظور این است که] آنچه که هست به ما بده؟ خیر، تحصیل حاصل نیست. حرف دیگری است.

رحمت واسعه هست ولی ، " اللهم اجعل لی فیه نصیباً من رحمتک الواسعه 6 "خدایا برای من قرار بده نصیبی از رحمت واسعه ات؛ یعنی ادراک کنم. همین که ادراک کرد رحمت واسعه را بهشت ایجاد می­شود. اینجا که رحمت واسعه را ادراک کرد آثار رحمت در نفسش پیدا می­شود. اول تشکر پیدا می شود تا شکر پیدا شد " لئن شکرتم لازیدنکم 8 " . عنایت خدا شروع می شود به اضافه شدن. کافر بدبخت تشکر ندارد، چون ندارد برداشت ندارد و تاریکتر هم می­شود. یعنی رحمت بر سرش هست ولی کفران می­کند، کسی که کفران می­کند باید چه کرد با آدم کافر؟

ادامه دارد  

تنظیم: ن.برزگر

..........................

پاورقی :

1 ـ قُلِ ادْعُوا اللَّهَ أَوِ ادْعُوا الرَّحْمنَ أَيًّا ما تَدْعُوا فَلَهُ الْأَسْماءُ الْحُسْنى‏ وَ لا تَجْهَرْ بِصَلاتِكَ وَ لا تُخافِتْ بِها وَ ابْتَغِ بَيْنَ ذلِكَ سَبيلاً /  الإسراء : 110  

2 ـ مفاتیح الجنان ـ دعای کمیل بن زیاد

3 ـ قُلْ لِمَنْ ما فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ قُلْ لِلَّهِ كَتَبَ عَلى‏ نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ لَيَجْمَعَنَّكُمْ إِلى‏ يَوْمِ الْقِيامَةِ لا رَيْبَ فيهِ الَّذينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ فَهُمْ لا يُؤْمِنُونَ/ الأنعام : 12  

4 ـ اللَّهُ لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ لَيَجْمَعَنَّكُمْ إِلى‏ يَوْمِ الْقِيامَةِ لا رَيْبَ فيهِ وَ مَنْ أَصْدَقُ مِنَ اللَّهِ حَديثاً / النساء : 87  

5 ـ طه :5 

6 ـ مفاتیح الجنان ـ دعای روز نهم ماه مبارک رمضان

7 ـ وَ اكْتُبْ لَنا في‏ هذِهِ الدُّنْيا حَسَنَةً وَ فِي الْآخِرَةِ إِنَّا هُدْنا إِلَيْكَ قالَ عَذابي‏ أُصيبُ بِهِ مَنْ أَشاءُ وَ رَحْمَتي‏ وَسِعَتْ كُلَّ شَيْ‏ءٍ فَسَأَكْتُبُها لِلَّذينَ يَتَّقُونَ وَ يُؤْتُونَ الزَّكاةَ وَ الَّذينَ هُمْ بِآياتِنا يُؤْمِنُونَ / الأعراف : 156  

8 ـ وَ إِذْ تَأَذَّنَ رَبُّكُمْ لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزيدَنَّكُمْ وَ لَئِنْ كَفَرْتُمْ إِنَّ عَذابي‏ لَشَديدٌ / إبراهيم : 7